در یاد سفر قسمت چهل و سوم

در یاد سفر قسمت چهل و سوم

 

بسمه تعالی و بذکر ولیه

عرض کردیم که بحث در عدل خدای متعال کاملا منتفی است و آن عدلی که بعنوان اصل اعتقادی ست در مورد ما موضوعیت دارد، نه در مورد خدای متعال. اینکه خدا را شریک در مظالم خودمان ندانیم. خدا را شریک در گناهان خودمان ندانیم.
فهم این مسئله، به فهم دو تا مسئله دیگر موکول است و آن این است : اولا این در عالم تکلیف نشان دهنده شدت اختیار و توانایی انسان است. اگر این مطلب دقیقا باز شود و فهم بشود در واقع به همان نحو که توحید موضوعش خدا شناسی است، عدل موضوعش انسان شناسی است. خود شناسی است. یا خدا شناسی و خود شناسی دو روی یک سکه اند. به همین دلیل است که اساس دین توحید و عدل است.
توجیه دیگر این مطلب این است که در عالم تشریع سه عامل وجود دارد.(عالم تشریع یعنی علم باید ها و نباید ها) عالم تشریع سه جزء دارد. از یک طرف خدای متعال است بعنوان مولا، از یک طرف انسان است بعنوان بنده و عبد، از یک طرف احکام شرعیه و مجموعه دینیه است، بعنوان وظایف انسان مکلف، شخص مکلف.
پس لازمه اینکه انسان در رابطه با مولای خودش بتواند به تکالیفش قیام کند، باید بتواند، الا و لابد باید اختیار داشته باشد، روی میزان عدل و عقل، بی هیچ دخالتی‌، بی امکان تسلّطی از خارج از خودش و غیر خودش این توانایی را داشته باشد که بی هیچ مانعی به وظایفش اقدام کند. لذا اگر سر سوزنی در انجام تکالیفش کسی دخالت کند، حتی علم خدای متعال، او خواهد توانست روز قیامت احتجاج کند و بگوید من اختیار نداشتم کس دیگر دخالت کرده است.
اما مطلب دومی که عرض کردم از زمینه های فهم مسئله عدل است. مسئله ای هست که در تفکر انسانی بوده و هست. در تفکرات انسانی بدون استثنا در تمام مکاتب انسانی، انسان مجبور است. انسان مختار نیست، حاصل قبول نظام علیت بعنوان یک تفکر فلسفی جز این مقوله چیز دیگری نیست. حالا شما بگویید ما با اتکاء به همین خدا را اثبات می کنیم. شما در نظام علیت اثبات می کنید که هر معلولی علتی دارد و هر علتی، علتی و هر علتی، علتی . . . تا علت العلل که خداست. یعنی پس به این ترتیب گناه من بعنوان یک معلول است دیگر! از کجا ناشی شده؟ از علت العلل.
این توضیح خیلی ساده قضیه است. تمام مکاتب انسانی اعم از اینکه خدا را قبول داشته باشند یا حتی نداشته باشند، اینها نهایتا به جبر معتقد شده اند.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *