×

عدل 1

 

جلسه  1

دسته بندی علوم الهی، ارتباط توحید و عدل

علوم مختلفی در دسته بندی علوم الهی، قرار می گیرند اما پایه و دین توحید و عدل است، امام صادق علیه السلام می فرمایند: اِنَّ اَساسَ الدینِ التوحیدُ وَ العَدل ، همانا پایه ی دین توحید و عدل است. التوحید، ص 96

هر کدام از این پایه ها متزلزل شود، دین فرو خواهد ریخت، پس هیچ انسانی بدون اعتقاد به توحید و عدل، متدین نخواهد بود.

چرا که اساس عدل الهی بر پایه ی بندگی اختیاری انسان هاست، مشخص است که انسان ها، نه به طور تکوینی و از ناحیه ی خدای تعالی به انجام فعل خاصی مجبور شده اند و نه در نظام تشریع، در پذیرش شریعت الهی، ناگزیر و مجبور هستند. این نوع نگاه ریشه در اعتقادات توحیدی صحیح در انسان دارد.

 

جلسه 2

تعریف و اهمیت عدل

عدل یکی از صفات مهم حضرت حق به شمار می رود، و اهمیت آن تا جاییست که یکی از اصول دین معرفی شده است.در قرآن کریم، مشتقات ماده ی عدل و ظلم، بیش از سیصد مرتبه به کار رفته است.

رایج ترین معنای عدل" رعایه الحقوق و اعطاء کل ذی حقٍ حقَّه"  به معنی حکم به حق و یا اعطای حق به هر صاحب حقی، و " وَضعُ کُلِّ شَیٍ فی مَوضِعِهِ " به معنی قرار دادن هر چیزی در جایگاهش است.

سه روایت مهم از حضرت امیر علیه السلام درباره ی توحید و عدل خدای متعال وجود دارد که می فرمایند:

1-  توحید آن است که خدا را به وهم نیاوری و عدل یعنی خدا را متهم نکنی. نهج البلاغه،حکمت 470

2-  کسی که خدا را به خلقش تشبیه کند، خدا را نشناخته است و کسی که گناهان بندگان خدا را به خدا نسبت دهد، خدا را به عدل توصیف نکرده است. التوحید ص47

3-  و اما عدل آن است که به خالق خویش نسبت ندهی آنچه را که او، به سبب آن، تو را سرزنش می کند. التوحید ص96

 

درباره ی اهمیت عدل باید گفت: اول آن که بسیاری از عقاید اسلامی زیر مجموعه عدل است و اگر این اصل پذیرفته نشود، بسیاری از آموزه های اسلامی مانند نبوت، معاد، اختیار انسان و تکلیف، قابل توجیه نیستند. و دوم ان که، این اصل مورد اختلاف شدید فرقه های اسلامی بوده و هست، پس باید اطلاعات ما در این باره کامل و هدایت کننده باشد.

 

جلسه 3

تاریخچه بحث عدل، علت تفاوت ها در خلقت خدای متعال، علت تفاوت ها در احکام الهی

انسان ها در هر زمان و با هر گونه اندیشه ای، درباره ی عدل خداوند، جبر و اختیار بشر، تکلیف و ثواب و عقاب و ... سخنانی داشته اند.در کتاب آسمانی قرآن، در مباحث قضا و قدر الهی و اختیار انسان و استقلال وی در اراده اش، آیاتی وجود دارد.

گروهی با تمسک یک طرفه یه این آیات، به سمت جبر گراییدند و سررشته ی تمام اعمال، از جمله افعال زشت و گناهان انسان را در دست خدا قرار دادند. و گروهی دیگر، فکر تفویض و اختیار مطلق انسان را در افعال، اشاعه دادند و حاکمیت و قدرت خدای بزرگ را زیر سوال بردند.

شیعه در کنار آیات قران و برای فهم بیشتر،  کلام نورانی اهل بیت را چراغ راه قرار داد و راه سومی را برگزید که با عنوان امر بین الامرین بیان شد و بدین ترتیب، معرفت حقیقی عدل الهی در برابر آن دو تفکر باطل، رخ نمود.

امر بین الامرین طبق فرمایش صادق آل محمد که سلام خدا بر او باد، مانند آن است که تو کسی را در حال انجام معصیتی می یابی و او را از انجام آن نهی می کنی، ولی او اعتنایی نمی کند، پس در حالی که می توانی مانع کار او شوی،(عدم تفویض) رهایش می کنی و او نیز آن معصیت را به اختیار خود انجام می دهد (عدم جبر) این که او، به نهی تو توجه نکرده و نصیحتت را نپذیرفته است و تو رهایش کرده ای، بدین معنا نیست که تو او را به انجام معصیت فرمان داده ای.التوحید/362،ح8

جلسه 4

مکتب جبر و دلایل جبریان، علم و اراده ی خدای متعال از دیدگاه جبریان

جبر به معنای سلب قدرت و اختیار از موجود مختار، با قهر و غلبه و استعلا بر اوست، به طوری که او نتواند غیر آن کاری که از او خواسته می شود، کار دیگری انجام دهد و در اعمال قدرت برای انجام آن هیچ اختیار و آزادی نداشته باشد.

به عقیده ی جبریان، هر فعلی که خدا انجام می دهد همان عدل است، سپس استدلال کرده اند که ظلم به معنای تصرف در ملک دیگران است و چون همه ی موجودات ملک خدا هستند، پس هر کاری که خدا انجام دهد، تصرف در ملک خویش بوده و عین عدل است.

 

 

جلسه 5

پاسخ عقلی به جبریان

سوالی که در خصوص ارتباط عدل الهی با اختیار انسان مطرح می شود، این است که اگر انسان در افعالش آزادی و اختیار ندارد، و خداوند آن را به انجام دادن کارهایش مجبور می کند، آیا این جبر ظالمانه نیست؟ به سخن دیگر، اگر فرض کنیم که نظریه جبر درست است و از سوی دیگر خداوند انسان های گناهکار را محاکمه و مجازات کند، مسلما این جبر و مجازات بر خلاف عدالت است.

تفسیر جبریان از عدل، بی خاصیت کردن بحث عدل و در واقع انکار آن است، از طرف دیگر، هر چند جهان ملک خداوند است، کارهایی مانند مجبور کردن انسان ها و مجازات آنها، خواه در ملک خود، یا در ملک دیگری، از نظر عقلی قبیح و ظلم است.

 

جلسه 6

پاسخ به جبریان با آیات و روایات

آیات قرآن، پاداش و مجازات را برای انسان مختار، و نه مجبور، تایید می کند.

مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها وَ مَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجْزي‏ إِلاَّ مِثْلَها وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ                   

هر کس کار نیکی بجا آورد ، ده برابر آن پاداش دارد ، و هر کس کار بدی انجام دهد ، جز بمانند آن ، کیفر نخواهد دید و ستمی بر آنها نخواهد شد. انعام آیه 160

الْيَوْمَ تُجْزي‏ کُلُّ نَفْسٍ بِما کَسَبَتْ لا ظُلْمَ الْيَوْمَ إِنَّ اللَّهَ سَريعُ الْحِسابِ

امروز هر کس در برابر کاری که انجام داده است پاداش داده می شود امروز هیچ ظلمی نیست خداوند سریع الحساب است!غافر 17

 اهل بیت برای نفی جبر از خداوند، او را به اوصافی مانند عدالت، حکمت، رحمت و کرم ستوده اند، از صادق آل محمد روایت شده که خدا عادل تر از آن است که بندگانش را بر گناه مجبور کند و سپس به سبب آن افعال، آنها را عقاب کند. الکافی ج 1، ص 159

حضرت علی علیه السلام فرموده اند: نگویید خداوند بندگانش را بر گناهان مجبور کرده است وگرنه خدا را ظالم دانسته اید.الاحتجاج، ج 1، ص 92

 

جلسه 7

مفهوم تفویض و دلایل آنها

تفویض در لغت، به معنای واگذار کردن و تسلیم کردن امری به دیگری است و در اصطلاح واگذاری تکوینی افعال از سوی خدا به انسان هاست، به این معنا که قدرت انجام دادن برخی کارها به انسان ها واگذار شده است و خداوند با کنار کشیدن خود از این قدرت، بر افعال انسان ها قدرت ندارد.

آنها بر این عقیده اند که چون انسان بر افعال اختیاری خویش قدرت دارد، دیگر خداوند بر افعال او قدرت ندارد، زیرا اگر خداوند نیز بر این افعال قادر باشد، تعلق دو قادر، بر یک مقدور پیش می آید که محال است.

 

جلسه 8

پاسخ عقل و نقل به مفوضه

لازمه ی نظریه ی مفوضه، ناتوانی و ضعف خدا و محدود شدن سلطنت اوست، زیرا براساس این نظریه، خداوند بر افعال اختیاری انسان ها سلطنت ندارد، و نمی تواند از صدور آنها جلوگیری کند. درحالی که محدودیت و ناتوانی از ویژگی های مخلوق است و نمی توان این صفات را به خالق نسبت داد.

امام باقر می فرمایند:لَم یُفَوِضِ الامرَ الی خَلقِهِ وَهناً مِنهُ وَ ضَعفاً و لا اجبَرَهُم علی مَعاصیهِ ظُلماً      خداوند کار را از روی سستی و ناتوانی به خلقش اگذار نکرد و آنان را از روی ظلم و ستم به انجام گناهان وادار نساخت.بحار،ج 5،ص 17

گویند شخصی که به تفویض اعتقاد داشت وارد شهر شد، که همه از مناظره با او درماندند، امام صادق به او فرمودند: سوره ی حمد را بخوان، وقتی مرد به آیه "ایاک نعبد و ایاک نستعین" رسید، حضرت فرمودند: اگر کارها به تو واگذار و تفویض شده، از چه کسی کمک می خواهی و چه نیازی به کمک داری؟ بحار،ج5،ص55


0f 0c 1202 v
 
 
پسندیدم  f

g y اشتراک در شبکه های اجتماعی

:نام
:ایمیل
:نظر
:کد امنیتی
لیست مطالب
کلک پارسه