×

شما الان اینجا هستید: خانه / زندگی با اهل بیت/ زندگی با اهل بیت/ مقاله های روزانه/ زنان صالح در قرآن

زنان صالح در قرآن

1396/01/20

زنان صالح در قرآن

قرآن کریم در 63 آیه از زنان صالح یاد کرده است این آیات شامل 9 زن می شود که به جز یک نفرشان (همسر فرعون) بقیه از خاندان پیامبران بوده اند، یعنی مادر بزرگ، مادر ، خواهر، و دختران پیامبران .

از این عدّه 5 نفر در ارتباط با حوادث ایام حیات حضرت موسی یاد شده اند که به ترتیب شامل مادر و خواهر حضرت موسی(ع) و همسر فرعون همسر موسی و خواهر همسر موسی)ع) (دختران شعیب پیامبر) می باشند . 4 زن دیگر عبارتند از همسر ابراهیم (مادر اسحاق) همسر زکریای پیامبر ( مادر حضرت یحیی ) همسر عمران ( مادر حضرت مریم ) و حضرت مریم)س). از این عدّه فقط از حضرت مریم با ذکر نام یاد شده است و از دیگر زنان با نسبت دادن آنها به مردان بدون ذکر نامشان سخن رفته است . بررسی آیات مربوط به زنان صالح که تقریبا یک سوم کل آیات مربوط به زنان در قرآن را شامل می شود نشانگر نقش آنها در طهارت و پرورش و بالش پیامبران است.

 

همسر حضرت ابراهیم

آیات مربوط به همسر حضرت ابراهیم(ع) شامل آیات 71 تا 73 سوره هود است و همچنین آیه 30 سوره ذاریات است، در این آیات به همسر ابراهیم مژده زایش اسحاق را می دهد که او نیز صاحب پسری به اسم یعقوب خواهد شد. از آیات فوق دو نکته به ذهن متبادر می شود یکی مژده فرزند به همسر حضرت ابراهیم(ع) در عین سابقه ناباروری و دیگری باور یابی زن ابراهیم به وعده الهی در سنین بالا و سابقه عقیمی است.[1]

بنابر روایات همسر ابراهیم دختر عمو یا دختر خاله آن حضرت بود و نام وی ساره فرزند هارون یا هاران بوده است .[2]

مادر و خواهر حضرت موسی(ع)

از مادر و خواهر حضرت موسی در آیات 37 تا 40 و آیات 7 و 10 و 13 سوره قصص یاد شده است . این بانوی بزرگوار از بزرگان خاندان یعقوب بودند که در مصر ماندگار شده بودند ایشان حضرت موسی را باردار بودند که فرعون دستور قتل عام نوزادان پسر را از بیم سقوط حکومتش صادر کرد. همین که مادر حضرت موسی وضع حمل کرد به فکر فرو رفت و نگران فرزندش شد. درست در همان موقع خداوند به مادر حضرت موسی وحی فرستاد که بچه را شیر بده و هرگاه از جانب او هراسان شدی او را به رودخانه نیل بیفکن و دیگر از بابت او بیمی به دل راه مده و محزون مباش ما او را به سوی تو بر می گردانیم و از پیامبران مرسل قرار می دهیم.[3]

وقتی مادر موسی صندوق محتوای نوزاد دلبندش را به آب افکند « دلش از همه چیز جز یاد فرزندش فارغ بود بطوری که می خواست فریاد زند و به آب افکندن طفلش را اعلام کند ولی خدا دلش را آرام ساخت تا ایمانش پایدار بماند.»[4]

وقتی مادر موسی دید مامورین فرعون صندوق را از آب گرفتند به خواهر موسی که با وی بود و هر دو صندوق را زیر نظر داشتند گفت « برو و کار او را دنبال کن و ببین چه بر سر او می آید.»[5]

همین که خواهر حضرت موسی دید صندوق را به درون کاخ فرعون بردند در صدد بر آمد به هر ترتیب وارد قصر شود و از سرنوشت برادر آگاه گردد . آسیه همسر فرعون که از آن بچه خوشش آمده بود به فرعون پیشنهاد داد آن کودک را به فرزندی بپذیرند و فرعون از همه جا بی خبر پذیرفت، آسیه دستور داد دایه ای بیاورند تا به بچه شیر دهد ولی نوزاد پستان هیچ زنی را نمی گرفت، «خدا حرام کرده بود که از پستان زن دیگری شیر بخورد در همین لحظه خواهر موسی سر رسید و گفت آیا می خواهید خانواده ای را به شما معرفی کنم که بتواند بچه را شیر دهد و چناچه بخواهید از وی مراقبت کند؟» [6] و زمانی که مادر موسی به آنجا آمد کودک سریع بر پستان مادر چنگ زد و شیر نوشید و این چنین شد که مادر آن حضرت به سمت دایه انتخاب گردید« بدینگونه خداوند مهربان دوباره او را به آغوش مادر باز گردانید تا چشمش روشن شود و غمگین نباشد و بداند که وعده خدا حقیقت دارد ولی اکثر مردم این را نمی دانند.[7]»[8]

آسیه همسرفرعون

در قرآن کریم در آیات 9 سوره قصص و همچنین آیه 11 سوره تحریم از این بانوی بزرگوار یاد شده است. آیه 9 سوره قصص مربوط به پذیرش فرزندی حضرت موسی(ع) است. درسوره تحریم آمده است :

و َضَرَبَ اللّهَ مَثَلاً لِلَّذینَ ءَامَنُوا امرَاتَ فِرعَونَ اِذ قالَت رَبُ ابنِ لِی عِندَکَ بَیتاً فی الجًنّهِ و َ نَجِّنی

مِن فِرعَونَ وَ عَمَلِهِ وَ نَجِّنی مِنَ القَومِ الظالِمین[9]؛ و برای کسانی که ایمان آوردند خدا همسر فرعون را مثل آوده آنگاه که گفت: پروردگارا پیش خود در بهشت خانه ای برایم بساز و مرا از فرعون و کردارش نجات ده و مرا از دست مردم ستمگر برهان.

چون خداوند متعال در خلال تمثیل حال بانو و اشاره به منزلت ویژه ای که در بندگی داشت دعای او را بر زبان آورد همین خود دلالت می کند که دعای او عنوان جامعی برای عبودیت اوست. پس همسر فرعون جوار رحمت پروردگارش را در خواست کرد است . و خواسته است تا با خدا نزدیک باشد و این نزدیکی با خدا را بر همدم و همراه فرعون بودن ترجیح داد.

در روایات آمده که نام آن بانوی بزرگوار آسیه بوده است و ایشان کسی است که باعث نجات حضرت موسی شد و توسط ایشان در قصر فرعون پرورش یافت.[10]

دختران شعیب

در شناسایی دختران شعیب از آیه 40 سوره طه و آیات 23 و 29 سوره قصص می توان بهره گرفت. در قرآن کریم بر نام دختران شعیب و حتی اینکه فرزند چه کسی بوده اند تصریح نشده است و در ذکر نام پدر این دختران اغلب مفسران آن دو را دختران شعیب نبی دانسته اند در آیات یاد شده در سوره قصص راجع به دختران شعیب چند نکته لازم به ذکر است اول تلاش آن دختران در طریق معاش و کمک به اقتصاد خانواده و دوم حفظ حریم اجتماعی در ارتباط با نامحرمان.[11]

همسر عمران

آیاتی که مربوط به همسر عمران نبی و مادر حضرت مریم است در آیات 35 و 36 سوره آل عمران ذکر شده است.

نام او حنه دختر فاقوذا بود او به سن پیری و ناتوانی رسید بود و فرزندی نداشت به همین دلیل به خداوند عرضه داشت (نذر می کنم آنچه در شکم دارم به راهت آزاد کنم پس از من بپذیر که تو شنوا و دانایی) و بعد از مشاهده به دنیا آمدن دختر رو به درگاه الهی کرد و گفت خدایا اینکه دختر است.[12] ولی خدا می دانست آنچه زاییده بود چه دختر پاک سرشتی است مادر مریم پنداشت که بری خدمت در خانه خدا پسر به مانند دختر نیست از این رو گفت ( من او را مریم نامیدم و او و فرزندش را از شر شیطان در پناه تو قرار دادم).[13]

 حضرت مریم(س)

تعداد آیاتی که به داستان حضرت مریم اشاره دارد بسیار زیاد است و حتی خداوند سوره ای را به نام این بانوی بزرگوار نازل فرموده اند آیات 37،42تا 45 و 47 سوره آل عمران، سوره نساء آیه 159 و 171، سوره مائده آیات 17،75،110،116 سوره انبیا آیه 91،سوره مومنون آیه 5، سوره تحریم، آیه 12 و سوره مریم که در 16 آیه ان به این بزرگوار اشاره شده است.

حضرت مریم(س) همان جلوه عملی نیت همسر عمران(ع) است از سوی دیگر متعلق نذر همسر عمران یک دختر است و خداوند در داستان حضرت مریم خرق عادت می کند و با پرده دری دست رد به همه نظام های بشری می زند، این یک دختر است که با نذری خالصانه و برای بندگی خدا پا به عرصه حیات می گذارد و منشاء همه برکات بعدی می شود و خداوند در تمنای همسر عمران که می فرماید «فَتَقَبَل مِنی» او را می پذیرد.

فَتَقَبَلها رَبها بِقَبُولٍ حَسن وَ انبَتَها نَباتاً حَسَناً وَ کَفَلَها زَکَریا [14]

در قرآن و روایات مختلف از اینکه برای حضرت مریم مائده آسمانی فرستاده شده است یاد کرده و حضرت مریم(س) مظهر اسم یَرزُقَ بِغَیرِ حِساب است.

از دیگر مظاهر وجود حضرت مریم این است که حضرت مظهر اسم یَخلُق ما یَشاء بوده است خداوند در آیات 45 تا 47 سوره آل عمران می فرماید (آنگاه که فرشتگان بشارت دادند مریم را به کلمه و آیه الهی که نامش مسیح عیسی پسر مریم بود آبرومند در دنیا و آخرت و از بندگان مقرب پروردگار آن کس که در کودکی و کهولت با مردم سخن گفت و آنان را به راه راست فراخواند و از صالحین بود . مریم با شگفتی پرسید چطور ممکن است که من صاحب فرزندی شوم حال آنکه تا کنون با بشری تماس نداشته ام؟ خطاب آمد بدینگونه که خداوند هر کس را بخواهد خلق می کند و آنگاه اراده الهی بر امری تعلق پذیرد با فرمان باش موجود خواهد بود.)

در این صحنه خداوند با اسم یَخلُق ما یَشاء بر مریم جلوه کرد و آن وجود مقدس را محل خلقتی از نوع کن فیکون قرار داد.[15]

همسر زکریا

در آیه 4 سوره آل عمران ، آیه 5 و 7سوره مریم و آیه 9 سوره انبیا از همسر زکریا یاد شده است. همانگونه که از آیات به دست می آید خداوند دعای زکریا را که خواهان وارث بود در کبر سن او در حالی که همسرش عقیم و نازا بود برآورده کرد و یحیی را به او ارزانی داشت و تاکید می کند که همسر زکریا صالح بود و در کار خیر پیشی گیرنده بود و از برای خدا خاشع و فروتن بود و ذات اقدس الهی را از روی بیم و امید فرا می خواند.[16]

مرضیه ولی حصاری

 

 

 

 



1.محمد،مهدوی،زنان صالح در قرآن، ،ص134-135.

1.فضل ابن حسن،طبرسی،همان کتاب،ج12،ص91.

3.سوره قصص(28)،آیه7.

4.سوره قصص(28)،آیه10.

5.سوره قصص(28)،آیه11.

6.سوره قصص(28)،آیه12.

7.سوره قصص(28)،آیه13.

8.علی،دوانی،زن در قرآن، ،ص45-47.

9.سوره تحریم(66)،آیه11.

10.محمد حسین،طباطبایی،زن در قرآن، ،ص601.

11.محمد،مهدوی ، زنان صالح درقرآن،ص142.

12.مرتضی،فهیم کرمانی،چهره زن در آینه قرآن و تاریخ، ،ص53-54.

13.علی،دوانی،زن در قرآن،ص77.

14.سوره آل عمران(3)،آیه37.

15.ناهید،اعظم رام پناهی،سیمای زن در قران ،ص131تا136.

16.محمد،مهدی،زنان صالح در قرآن ،ص147.

 


0f 0c 3332 v
 
 
پسندیدم  f

g y اشتراک در شبکه های اجتماعی

:نام
:ایمیل
:نظر
:کد امنیتی
لیست مطالب
کلک پارسه